Η Αγάπη που Ελκύει τη Θεία Χάρη και Μεταμορφώνει τον Άνθρωπο – Όταν λίγες λέξεις χωρούν μια ολόκληρη θεολογία

Υπάρχουν άνθρωποι που μιλούν για τον Θεό επειδή Τον μελέτησαν. Υπάρχουν και εκείνοι που μιλούν επειδή Τον γνώρισαν. Η διαφορά είναι τεράστια.

Ο πρώτος μεταδίδει γνώσεις. Ο δεύτερος μεταδίδει ζωή.

Οι μεγάλοι Άγιοι της Ορθόδοξης Εκκλησίας δεν ήταν απλώς διδάσκαλοι ή θεολόγοι με την ακαδημαϊκή έννοια του όρου. Ήταν άνθρωποι που βίωσαν την παρουσία του Θεού ως καθημερινή πραγματικότητα. Η θεολογία τους δεν γεννήθηκε σε αίθουσες διδασκαλίας ούτε σε βιβλιοθήκες. Γεννήθηκε μέσα στην προσευχή, στα δάκρυα της μετανοίας, στη σιωπή, στην άσκηση, αλλά κυρίως μέσα στη βαθιά κοινωνία με τον ίδιο τον Χριστό.

Γι’ αυτό και τα λόγια τους έχουν μια ιδιότητα που δύσκολα συναντά κανείς αλλού. Δεν κουράζουν. Δεν προσπαθούν να εντυπωσιάσουν. Δεν αναλύουν απλώς έννοιες. Αγγίζουν κατευθείαν την καρδιά.

Ανάμεσα σε αυτούς τους φωτισμένους ανθρώπους ξεχωρίζει ο Άγιος Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης. Ένας Άγιος της εποχής μας, που έζησε μέσα στον κόσμο, γνώρισε τον πόνο των ανθρώπων, άκουσε χιλιάδες εξομολογήσεις και έγινε πατέρας αμέτρητων ψυχών. Όσοι τον γνώρισαν μαρτυρούν ότι κοντά του ένιωθαν μια ανεξήγητη ειρήνη, σαν να άνοιγε για λίγο ένα παράθυρο προς τον ουρανό.

Ίσως γι’ αυτό τα λόγια του συνεχίζουν μέχρι σήμερα να συγκινούν και να αφυπνίζουν.

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά αποσπάσματά του είναι το εξής:

«Πολλές φορές ούτε ο κόπος, ούτε οι μετάνοιες, ούτε οι σταυροί προσελκύουν τη Χάρη… Υπάρχουν μυστικά. Το ουσιαστικότερο είναι να φύγεις απ’ τον τύπο και να πηγαίνεις στην ουσία. Ό,τι γίνεται, να γίνεται από αγάπη. Η θεία Χάρις μας διδάσκει το δικό μας χρέος. Για να την προσελκύσουμε, θέλει αγάπη, λαχτάρα. Η Χάρις του Θεού θέλει θείο έρωτα…»

Αν σταθούμε επιφανειακά σε αυτά τα λόγια, ίσως μας δημιουργηθεί η εντύπωση ότι ο Άγιος μειώνει τη σημασία της άσκησης, της νηστείας, της προσευχής ή των μετανοιών. Όμως συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο.

• Δεν καταργεί την άσκηση.
• Την φωτίζει.
• Δεν απορρίπτει τον κόπο.
• Του δίνει τον σωστό προσανατολισμό.
• Δεν υποτιμά τις μετάνοιες.

Υπενθυμίζει όμως ότι ακόμη και η πιο αυστηρή άσκηση μπορεί να αποδειχθεί πνευματικά άκαρπη, εάν δεν γεννιέται από την αγάπη προς τον Θεό.

Το παράδοξο της πνευματικής ζωής

Οι άνθρωποι έχουμε μάθει να σκεφτόμαστε με τη λογική της ανταπόδοσης. Εάν εργαστώ περισσότερο, θα πληρωθώ περισσότερο. Εάν κοπιάσω περισσότερο, θα ανταμειφθώ περισσότερο.

Η ίδια αυτή λογική, πολλές φορές ασυνείδητα, μεταφέρεται και στην πνευματική ζωή.

Νομίζουμε ότι όσο αυξάνεται η προσπάθειά μας, τόσο αυξάνεται αυτόματα και η παρουσία της Θείας Χάριτος.

Όμως η Βασιλεία του Θεού δεν λειτουργεί με τους νόμους της αγοράς. Ο Θεός δεν είναι εργοδότης που πληρώνει υπερωρίες. Η σωτηρία δεν είναι μισθός. Η Χάρη δεν είναι αμοιβή. Είναι δώρο.

Αυτό είναι ίσως το πιο δύσκολο σημείο να αποδεχθεί ο ανθρώπινος εγωισμός. Θα ήταν πολύ πιο εύκολο εάν μπορούσαμε να «κερδίσουμε» τον Θεό με τις πράξεις μας.

Όμως ο Θεός δεν θέλει υπηρέτες που εργάζονται για ανταμοιβή. Θέλει παιδιά που αγαπούν τον Πατέρα τους.

Γι’ αυτό και η Εκκλησία πάντοτε δίδασκε ότι ακόμη και τα μεγαλύτερα ασκητικά κατορθώματα δεν σώζουν από μόνα τους.

Ο Άγιος Απόστολος Παύλος γράφει με συγκλονιστικό τρόπο:

«Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν…»

Και συνεχίζει ακόμη πιο έντονα:

«Και αν μοιράσω όλα τα υπάρχοντά μου στους φτωχούς και παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αγάπη όμως δεν έχω, δεν ωφελούμαι σε τίποτε.»

Πρόκειται για μία από τις πιο επαναστατικές φράσεις ολόκληρης της Καινής Διαθήκης.

Ο Παύλος δεν λέει ότι τα καλά έργα είναι άχρηστα. Λέει ότι χωρίς την αγάπη χάνουν τον πυρήνα τους. Αυτό ακριβώς επαναλαμβάνει αιώνες αργότερα ο Άγιος Πορφύριος.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν είναι η αμαρτία αλλά η ψευδαίσθηση της πνευματικότητας

Ίσως αυτό ακούγεται παράξενο. Κι όμως, πολλές φορές οι Πατέρες της Εκκλησίας θεωρούσαν πιο επικίνδυνη την πνευματική αυταρέσκεια από τις ίδιες τις εμφανείς αμαρτίες. Γιατί;

Διότι ο άνθρωπος που γνωρίζει ότι αμάρτησε μπορεί να μετανοήσει. Ο άνθρωπος όμως που πιστεύει ότι είναι ήδη «καλός» και «ενάρετος» δυσκολεύεται να αναγνωρίσει την ανάγκη του για τον Θεό.

Οι Φαρισαίοι της εποχής του Χριστού ήταν άνθρωποι θρησκευόμενοι. Γιατί:

• Νήστευαν.
• Προσεύχονταν.
• Μελετούσαν τις Γραφές.
• Τηρούσαν σχολαστικά τον Νόμο.
• Και όμως ο Χριστός τους απηύθυνε τις πιο αυστηρές Του επιπλήξεις.
• Όχι επειδή νήστευαν.

Αλλά επειδή πίστεψαν ότι η σωτηρία εξαρτάται από την τήρηση των εξωτερικών διατάξεων και όχι από τη μεταμόρφωση της καρδιάς. Αυτός είναι ο «τύπος» από τον οποίο μας καλεί να φύγουμε ο Άγιος Πορφύριος.

Όχι από την Εκκλησία.

Όχι από τα Μυστήρια.

Όχι από την άσκηση.

Αλλά από τον κίνδυνο να κάνουμε όλα αυτά χωρίς ζωντανή σχέση με τον Χριστό.

Από τη θρησκεία στη σχέση

Η μεγαλύτερη αποκάλυψη του Ευαγγελίου είναι ότι ο Θεός δεν ήρθε να ιδρύσει μία ακόμη θρησκεία. Ήρθε να αποκαταστήσει μια διαλυμένη σχέση.

Από τη στιγμή της πτώσης των Πρωτοπλάστων, ο άνθρωπος έπαψε να βλέπει τον Θεό ως Πατέρα και άρχισε να Τον φοβάται ως δικαστή. Η ιστορία της σωτηρίας είναι η ιστορία της επιστροφής.

Ο Χριστός δεν ήρθε απλώς να μας διδάξει ηθικούς κανόνες. Ήρθε να μας ξαναμάθει να αγαπάμε.

Γι’ αυτό ολόκληρο το Ευαγγέλιο συνοψίζεται σε δύο εντολές:

«Να αγαπήσεις Κύριον τον Θεόν σου…» και «Να αγαπήσεις τον πλησίον σου ως τον εαυτό σου.»

Δεν είπε:

«Να τηρείς περισσότερους κανόνες.» Δεν είπε: «Να κάνεις περισσότερες μετάνοιες.»

Δεν είπε: «Να μετράς τα πνευματικά σου κατορθώματα.»

Όλα αυτά έχουν αξία μόνο όταν είναι έκφραση αγάπης.

Όπως τα λουλούδια έχουν αξία όταν προσφέρονται από αγάπη και όχι από υποχρέωση, έτσι και κάθε πνευματική πράξη αποκτά αιώνια σημασία όταν πηγάζει από μια καρδιά που αγαπά τον Χριστό.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το μεγάλο μυστικό του Αγίου Πορφυρίου.

Δεν μας καλεί να κάνουμε λιγότερα. Μας καλεί να αγαπήσουμε περισσότερο.

Γιατί όταν η αγάπη γίνει το κέντρο της ζωής μας, τότε όλα τα υπόλοιπα —η προσευχή, η νηστεία, η μετάνοια, η υπομονή, η ελεημοσύνη— παύουν να είναι βάρος και μεταμορφώνονται σε φυσική έκφραση της καρδιάς.

Και τότε αρχίζει να ενεργεί εκείνο που ο ίδιος ο Άγιος ονομάζει Θεία Χάρη. Όχι ως ανταμοιβή των έργων μας, αλλά ως επίσκεψη του Θεού σε μια ψυχή που Του άνοιξε την πόρτα με το κλειδί της αγάπης.

Από τον τύπο στην ουσία – Το μεγάλο μάθημα του Χριστού

«Το ουσιαστικότερο είναι να φύγεις απ’ τον τύπο και να πηγαίνεις στην ουσία.»

Η φράση αυτή του Αγίου Πορφυρίου, όσο σύντομη κι αν είναι, συνοψίζει μια αλήθεια που διατρέχει ολόκληρη την Αγία Γραφή και όλη την πατερική παράδοση της Εκκλησίας. Δεν πρόκειται για μια προσωπική του άποψη ούτε για έναν ιδιαίτερο τρόπο πνευματικής ζωής. Είναι η ίδια η καρδιά του Ευαγγελίου.

Αν προσπαθούσαμε να βρούμε το βασικότερο σημείο σύγκρουσης ανάμεσα στον Χριστό και στους θρησκευτικούς ηγέτες της εποχής Του, θα διαπιστώναμε ότι δεν ήταν η τήρηση του Νόμου. Ο Κύριος ποτέ δεν περιφρόνησε τον Νόμο του Θεού. Αντίθετα, είπε ότι δεν ήρθε να τον καταλύσει αλλά να τον εκπληρώσει.

Εκείνο που πολέμησε ήταν κάτι πολύ πιο επικίνδυνο: την ψευδαίσθηση ότι ο άνθρωπος μπορεί να αντικαταστήσει την αγάπη με την τυπική θρησκευτικότητα.

Οι Φαρισαίοι νήστευαν περισσότερο από όλους.

Προσεύχονταν περισσότερο από όλους.

Γνώριζαν τις Γραφές καλύτερα από όλους.

Τηρούσαν με σχολαστικότητα κάθε μικρή λεπτομέρεια του Νόμου.

Και όμως, όταν στάθηκαν απέναντι στον ίδιο τον Μεσσία, δεν Τον αναγνώρισαν.

Γιατί;

Διότι η καρδιά τους είχε γεμίσει με τη βεβαιότητα της δικής τους δικαιοσύνης.

Είχαν μάθει να υπηρετούν τον Θεό χωρίς να Τον αγαπούν.

Είχαν μάθει να υπερασπίζονται τον Νόμο χωρίς να αναγνωρίζουν τον Νομοθέτη.

Είχαν μάθει να μετρούν τις πράξεις τους, αλλά είχαν ξεχάσει να μετρούν τον παλμό της καρδιάς τους.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο Χριστός τους είπε:

«Ο λαός αυτός με τιμά με τα χείλη, αλλά η καρδιά του βρίσκεται μακριά από μένα.»

Δεν κατηγόρησε τα λόγια τους.

Κατηγόρησε την απόσταση της καρδιάς.

Και αυτή η απόσταση είναι πάντοτε η μεγαλύτερη τραγωδία της πνευματικής ζωής.

Η πιο επικίνδυνη μορφή απομάκρυνσης από τον Θεό

Συνήθως θεωρούμε ότι ο άνθρωπος απομακρύνεται από τον Θεό όταν αμαρτάνει.

Αυτό είναι αλήθεια.

Υπάρχει όμως και ένας άλλος τρόπος, πολύ πιο ύπουλος.

Να πιστεύει ότι βρίσκεται κοντά στον Θεό ενώ στην πραγματικότητα έχει χάσει τη ζωντανή σχέση μαζί Του.

Ο άνθρωπος μπορεί να προσεύχεται καθημερινά και να μην προσεύχεται ποτέ.

Μπορεί να εκκλησιάζεται κάθε Κυριακή και να μην έχει συναντήσει πραγματικά τον Χριστό.

Μπορεί να κοινωνεί, να νηστεύει, να εξομολογείται, να κάνει ελεημοσύνες, ακόμη και να εργάζεται μέσα στην Εκκλησία, αλλά βαθιά μέσα του να κυριαρχεί η υπερηφάνεια, η κατάκριση, ο θυμός, η φιλαυτία και η αυταρεσκεια.

Αυτό είναι το σημείο που φοβούνταν περισσότερο οι Πατέρες.

Όχι η ανθρώπινη αδυναμία.

Αλλά η πνευματική αυταπάτη.

Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος γράφει ότι υπάρχουν άνθρωποι που νίκησαν μεγάλα πάθη αλλά νικήθηκαν από ένα πολύ πιο επικίνδυνο: την ιδέα ότι έγιναν ενάρετοι.

Όταν ο άνθρωπος αρχίσει να θαυμάζει την πνευματική του πρόοδο, τότε σταματά να έχει ανάγκη τη Χάρη.

Και όταν νομίσει ότι δεν χρειάζεται πλέον τον Θεό, τότε η πτώση έχει ήδη αρχίσει.

Ο Θεός δεν ζητά επιδόσεις αλλά καρδιά

Ο σύγχρονος άνθρωπος έχει μάθει να αξιολογεί τα πάντα με αριθμούς.

Μετρά τα χρήματα.

Μετρά την επιτυχία.

Μετρά την παραγωγικότητα.

Δυστυχώς, πολλές φορές μεταφέρει αυτή τη νοοτροπία και στην πνευματική ζωή.

Πόσες μετάνοιες έκανα;

Πόσες ώρες προσευχήθηκα;

Πόσες ημέρες νήστεψα;

Πόσα κεφάλαια διάβασα;

Όλα αυτά έχουν τη θέση τους.

Όμως ο Θεός δεν συγκινείται από τους αριθμούς.

Συγκινείται από την καρδιά.

Η χήρα που έριξε δύο λεπτά στο γαζοφυλάκιο πρόσφερε περισσότερο από όλους.

Όχι επειδή το ποσό ήταν μεγάλο.

Αλλά επειδή η αγάπη της ήταν μεγάλη.

Η αμαρτωλή γυναίκα που άλειψε με μύρο τα πόδια του Χριστού άκουσε λόγια συγχώρησης που δεν άκουσαν πολλοί δίκαιοι της εποχής.

Γιατί;

Ο ίδιος ο Χριστός απάντησε:

«Συγχωρήθηκαν οι πολλές αμαρτίες της, γιατί αγάπησε πολύ.»

Δεν είπε:

«Γιατί νήστεψε περισσότερο.»

Δεν είπε:

«Γιατί προσευχήθηκε περισσότερο.»

Η αγάπη ήταν εκείνη που άνοιξε την πόρτα στη Χάρη.

Ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος και η καρδιά που μοιάζει στον Θεό

Υπάρχει ένα συγκλονιστικό ερώτημα που θέτει ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος:

«Τι είναι ελεήμων καρδία;»

Και απαντά:

Είναι η καρδιά που καίγεται για όλη την κτίση.

Για τους ανθρώπους.

Για τα ζώα.

Για τα πουλιά.

Για κάθε πλάσμα.

Ακόμη και για τους δαίμονες, λέει ο Άγιος, ο άνθρωπος προσεύχεται με δάκρυα, όχι επειδή συμφωνεί με το κακό, αλλά επειδή η καρδιά του έχει μάθει να αγαπά όπως αγαπά ο Θεός.

Πόσο διαφορετική είναι αυτή η εικόνα από τη δική μας καθημερινότητα.

Εμείς πολλές φορές δυσκολευόμαστε να συγχωρήσουμε ακόμη και τον αδελφό μας.

Ο Θεός όμως «βρέχει επί δικαίους και αδίκους».

Αγαπά ακόμη και εκείνον που Τον αρνείται.

Ανατέλλει τον ήλιο Του ακόμη και πάνω στον βλάσφημο.

Η αγάπη Του δεν είναι ανταμοιβή.

Είναι ο ίδιος ο τρόπος υπάρξεώς Του.

Και όταν ο άνθρωπος αρχίζει να αγαπά έτσι, τότε μοιάζει πραγματικά στον Δημιουργό του.

Η εμπειρία του Αγίου Συμεών του Νέου Θεολόγου

Ο Άγιος Συμεών μιλά συχνά για κάτι που σήμερα σχεδόν φοβόμαστε να αναφέρουμε: την προσωπική εμπειρία της Θείας Χάριτος.

Δεν θεωρεί ότι ο χριστιανός καλείται απλώς να πιστεύει θεωρητικά.

Καλείται να γνωρίσει τον Θεό.

Να Τον αισθανθεί.

Να Τον ζήσει.

Να φωτιστεί από την παρουσία Του.

Γι’ αυτό και επιμένει ότι η μετάνοια δεν είναι απλώς λύπη για τις αμαρτίες.

Είναι το άνοιγμα της ψυχής προς το Άκτιστο Φως.

Είναι η στιγμή που ο άνθρωπος παύει να περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό του και αρχίζει να ζει γύρω από τον Χριστό.

Εκείνη τη στιγμή η προσευχή παύει να είναι καθήκον.

Γίνεται αναπνοή.

Η αγάπη παύει να είναι εντολή.

Γίνεται φυσική κατάσταση της καρδιάς.

Η υπακοή παύει να είναι πίεση.

Γίνεται χαρά.

Δεν είναι τυχαίο ότι όλοι οι μεγάλοι Άγιοι μιλούν τελικά για το ίδιο πράγμα, έστω και με διαφορετικές λέξεις.

Ο Άγιος Πορφύριος το ονομάζει «θείο έρωτα».

Ο Άγιος Συμεών το περιγράφει ως εμπειρία του Ακτίστου Φωτός.

Ο Άγιος Ισαάκ το αποκαλεί ελεήμονα καρδιά.

Ο Άγιος Σιλουανός θα το εκφράσει αργότερα με τη γνωστή φράση:

«Κράτα τον νου σου στον άδη και μην απελπίζεσαι.»

Διαφορετικές εκφράσεις.

Η ίδια πραγματικότητα.

Όλοι μιλούν για μια καρδιά που έπαψε να ζει για τον εαυτό της και άρχισε να ζει μέσα στην αγάπη του Θεού.

Ο Άγιος Πορφύριος ως συνεχιστής της πατερικής εμπειρίας

Ίσως κάποιοι θεωρούν ότι ο Άγιος Πορφύριος έφερε μια «καινούργια» πνευματικότητα.

Στην πραγματικότητα δεν εισήγαγε τίποτε νέο.

Έκανε κάτι πολύ πιο σπουδαίο.

Μίλησε στη γλώσσα του σύγχρονου ανθρώπου για την ίδια ακριβώς εμπειρία που έζησαν οι Απόστολοι, οι Πατέρες της Ερήμου, οι μεγάλοι ασκητές και οι Άγιοι όλων των εποχών.

Γι’ αυτό τα λόγια του είναι τόσο διαχρονικά.

Δεν απευθύνονται μόνο σε μοναχούς.

Δεν απευθύνονται μόνο σε ανθρώπους με ιδιαίτερη πνευματική καλλιέργεια.

Απευθύνονται στον κάθε άνθρωπο που αγωνίζεται μέσα στην οικογένεια, στην εργασία, στις δυσκολίες, στις αποτυχίες και στις πτώσεις του.

Και το μήνυμά του παραμένει συγκλονιστικά απλό:

Μην εγκλωβίζεσαι στον τύπο.

Αναζήτησε την ουσία.

Μην προσπαθείς απλώς να κάνεις περισσότερα.

Προσπάθησε να αγαπήσεις περισσότερο.

Γιατί όταν η αγάπη γίνει το κέντρο της ύπαρξής σου, τότε ολόκληρη η ζωή —η προσευχή, η εργασία, η οικογένεια, οι δοκιμασίες και ακόμη και ο πόνος— μεταμορφώνεται σε τόπο συνάντησης με τον Χριστό.

«Η Χάρις του Θεού θέλει θείο έρωτα.»

Ίσως καμία άλλη φράση του Αγίου Πορφυρίου να μην έχει παρεξηγηθεί τόσο όσο αυτή. Στον σύγχρονο άνθρωπο η λέξη «έρωτας» παραπέμπει σχεδόν αποκλειστικά σε ένα ανθρώπινο συναίσθημα, σε μια συναισθηματική έξαρση ή σε μια σχέση ανάμεσα σε δύο ανθρώπους. Όμως, όταν οι Άγιοι μιλούν για θείο έρωτα, χρησιμοποιούν τη γλώσσα της Αγίας Γραφής και της πατερικής εμπειρίας.

Δεν πρόκειται για έναν συναισθηματισμό ούτε για μια ρομαντική προσέγγιση της πίστης. Πρόκειται για την ολοκληρωτική κίνηση της ανθρώπινης ύπαρξης προς τον Θεό. Είναι η στιγμή που ο άνθρωπος παύει να αναζητά τον Θεό μόνο για να λάβει βοήθεια, λύσεις ή παρηγοριά και αρχίζει να Τον ποθεί για Αυτόν τον Ίδιο.

Αυτός είναι ο μεγάλος μετασχηματισμός της πνευματικής ζωής.

Ο άνθρωπος δεν αγαπά πλέον τον Θεό επειδή φοβάται την κόλαση.

Δεν Τον αγαπά επειδή επιθυμεί μόνο τον Παράδεισο.

Δεν Τον αγαπά επειδή ζητά ευλογίες.

Τον αγαπά γιατί αναγνωρίζει μέσα Του την ίδια την Πηγή της ζωής, της χαράς, της ειρήνης και της ύπαρξής του.

Από τον φόβο στην αγάπη

Στα πρώτα βήματα της πνευματικής ζωής, ο φόβος πολλές φορές λειτουργεί παιδαγωγικά. Ο άνθρωπος αποφεύγει την αμαρτία επειδή φοβάται τις συνέπειές της. Είναι μια αρχή, αλλά δεν είναι ο προορισμός.

Ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος γράφει:

«Η τελεία αγάπη έξω βάλλει τον φόβον.»

Δεν λέει ότι ο φόβος είναι πάντοτε κακός. Λέει όμως ότι η ολοκλήρωση της σχέσης με τον Θεό δεν είναι ο φόβος, αλλά η αγάπη.

Το βλέπουμε και στις ανθρώπινες σχέσεις.

Ένα μικρό παιδί υπακούει αρχικά από φόβο μήπως στενοχωρήσει ή τιμωρηθεί. Όσο όμως ωριμάζει, η υπακοή μετατρέπεται σε σχέση εμπιστοσύνης. Δεν ενεργεί πλέον επειδή φοβάται, αλλά επειδή αγαπά.

Το ίδιο συμβαίνει και με την πνευματική ζωή.

Ο ώριμος χριστιανός δεν αποφεύγει την αμαρτία επειδή τρέμει την τιμωρία. Την αποφεύγει γιατί δεν θέλει να πληγώσει Εκείνον που αγαπά.

Η μετάνοια τότε αλλάζει χαρακτήρα. Δεν είναι πλέον μια απλή απαρίθμηση λαθών. Είναι ο πόνος της καρδιάς που καταλαβαίνει ότι απομακρύνθηκε από τον Αγαπημένο της.

Το Άσμα Ασμάτων και η γλώσσα της θείας αγάπης

Δεν είναι τυχαίο ότι ένα από τα πιο μυστηριώδη βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης είναι το Άσμα Ασμάτων.

Εξωτερικά μοιάζει με ένα ποίημα αγάπης ανάμεσα σε δύο πρόσωπα. Η Εκκλησία όμως, από τους πρώτους αιώνες, το διάβασε διαφορετικά. Είδε μέσα σε αυτό την εικόνα της σχέσης του Χριστού με την ψυχή και του Νυμφίου με την Εκκλησία.

Οι Πατέρες δεν δίστασαν να χρησιμοποιήσουν τις πιο τρυφερές εκφράσεις για να περιγράψουν αυτή τη σχέση. Ο άνθρωπος καλείται να αγαπήσει τον Θεό όχι ψυχρά, όχι τυπικά, αλλά με όλη τη δύναμη της ύπαρξής του.

Ο Άγιος Πορφύριος κινείται ακριβώς μέσα σε αυτή την παράδοση. Όταν μιλά για «θείο έρωτα», δεν εισάγει κάτι νέο. Επαναφέρει τη γλώσσα των Προφητών, των Αποστόλων και των μεγάλων Πατέρων, οι οποίοι έβλεπαν την πνευματική ζωή ως μια διαρκή πορεία αγάπης.

Η ψυχή δεν είναι ένας υπάλληλος που εκτελεί εντολές.

Είναι η νύμφη που αναζητά τον Νυμφίο.

Η Ευχή του Ιησού δεν είναι τεχνική – είναι κραυγή αγάπης

Ο Άγιος Πορφύριος επαναλάμβανε αδιάκοπα:

«Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με.»

Πόσοι όμως από εμάς σταματούμε να σκεφτούμε τι πραγματικά σημαίνει αυτή η προσευχή;

Δεν είναι μια μαγική φράση.

Δεν είναι ένας μηχανικός τρόπος να αποκτήσει κανείς πνευματικές εμπειρίες.

Δεν είναι μέθοδος αυτοσυγκέντρωσης.

Είναι η αναπνοή μιας καρδιάς που ποθεί τον Χριστό.

Οι Πατέρες έλεγαν ότι η Ευχή πρέπει να κατεβεί από τα χείλη στον νου και από τον νου στην καρδιά. Εκεί, στην καρδιά, παύει να είναι λόγια και γίνεται τρόπος υπάρξεως.

Τότε ο άνθρωπος δεν θυμάται τον Θεό μόνο όταν προσεύχεται.

Ζει μαζί Του.

Εργάζεται μαζί Του.

Περπατά μαζί Του.

Πονά μαζί Του.

Χαίρεται μαζί Του.

Η παρουσία του Χριστού παύει να είναι μια ιδέα και γίνεται βίωμα.

Αυτό εννοούσε ο Άγιος Πορφύριος όταν έλεγε ότι ο Χριστός έρχεται μόνος Του στην ψυχή.

Δεν Τον εξαναγκάζουμε.

Τον προσκαλούμε.

«Μόνος Του θα έλθει ο Χριστός…»

Αυτή είναι ίσως η πιο παρηγορητική φράση ολόκληρης της διδασκαλίας του Αγίου.

«Μόνος Του θα έλθει ο Χριστός και θα εγκύψει στην ψυχή μας, αρκεί να βρει ορισμένα πραγματάκια που να Τον ευχαριστούν: αγαθή προαίρεση, ταπείνωση και αγάπη.»

Πόσο διαφορετικός είναι αυτός ο λόγος από την εικόνα ενός Θεού που περιμένει να μας ελέγξει για τα λάθη μας.

Ο Άγιος παρουσιάζει τον Χριστό σαν τον πατέρα της παραβολής του Ασώτου. Δεν περιμένει με σταυρωμένα χέρια για να αποδώσει δικαιοσύνη. Περιμένει με ανοιχτή αγκαλιά για να αγκαλιάσει το παιδί Του.

Δεν ζητά τελειότητα.

Ζητά προαίρεση.

Δεν απαιτεί αλάθητο.

Ζητά ταπείνωση.

Δεν αναζητά υπερανθρώπους.

Αναζητά ανθρώπους που Τον αγαπούν.

Αυτή η διάκριση είναι καθοριστική. Γιατί πολλές φορές απογοητευόμαστε από τις πτώσεις μας. Νομίζουμε ότι ο Θεός απομακρύνεται κάθε φορά που αδυνατούμε να σταθούμε στο ύψος των προσδοκιών μας.

Ο Άγιος Πορφύριος μάς υπενθυμίζει ότι ο Θεός δεν εγκαταλείπει εκείνον που αγωνίζεται με ειλικρίνεια. Αντίθετα, πλησιάζει περισσότερο όταν βλέπει μια καρδιά που συντρίβεται χωρίς να απελπίζεται.

Ο Άγιος Σιλουανός και η ταπείνωση που γεννά την αγάπη

Ο Άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης, ένας από τους μεγαλύτερους μυστικούς της Εκκλησίας, έζησε επί δεκαπέντε χρόνια έναν φοβερό εσωτερικό αγώνα. Αναζητούσε τον Θεό με όλη του την ψυχή, αλλά περνούσε περιόδους βαθιάς εγκατάλειψης και πνευματικής ξηρασίας.

Κάποτε, μέσα στην απόγνωσή του, έλαβε από τον Χριστό μια φράση που έμελλε να αλλάξει όλη του τη ζωή:

«Κράτα τον νου σου στον άδη και μην απελπίζεσαι.»

Η φράση αυτή δεν σημαίνει να ζει κανείς με ενοχές. Σημαίνει να θυμάται πάντοτε ότι χωρίς τον Θεό δεν μπορεί να κάνει τίποτε, αλλά συγχρόνως να έχει απόλυτη εμπιστοσύνη στο άπειρο έλεός Του.

Από αυτή τη βαθιά ταπείνωση γεννήθηκε η αγάπη.

Και από την αγάπη γεννήθηκε η ειρήνη.

Ακριβώς αυτό βλέπουμε και στον Άγιο Πορφύριο. Δεν ξεκινά από την αυστηρότητα. Ξεκινά από την αγάπη. Δεν ξεκινά από τον φόβο. Ξεκινά από την ομορφιά του Χριστού.

Για τον Άγιο Πορφύριο, ο καλύτερος τρόπος να νικήσει κανείς το σκοτάδι δεν είναι να ασχολείται διαρκώς με το σκοτάδι, αλλά να ανοίξει τα παράθυρα, ώστε να μπει το φως.

Η μεγαλύτερη παγίδα: να αγαπήσουμε την αρετή περισσότερο από τον Χριστό

Εδώ βρίσκεται μια λεπτή αλλά καθοριστική διάκριση.

Υπάρχει ο κίνδυνος να αγαπήσουμε ακόμη και την ίδια την αρετή περισσότερο από τον Θεό.

Να θαυμάζουμε τη νηστεία μας.

Να καμαρώνουμε για την εγκράτειά μας.

Να συγκρίνουμε την προσευχή μας με των άλλων.

Να αισθανόμαστε ότι προοδεύουμε.

Τότε όμως η αρετή παύει να οδηγεί στον Χριστό και γίνεται καθρέφτης του εγωισμού μας.

Ο Άγιος Πορφύριος δεν θέλει ανθρώπους που λατρεύουν την πνευματική τους εικόνα.

Θέλει ανθρώπους που ξεχνούν τον εαυτό τους, γιατί έχουν γεμίσει από την παρουσία του Χριστού.

Η πραγματική αγιότητα δεν κοιτάζει τον εαυτό της.

Κοιτάζει μόνο τον Θεό.

Και όσο περισσότερο Τον κοιτάζει, τόσο περισσότερο γεμίζει από την αγάπη Του.

Εκεί αρχίζει να ενεργεί η Θεία Χάρη, όχι ως ανταμοιβή της προσπάθειας, αλλά ως φυσικός καρπός μιας καρδιάς που έμαθε να αγαπά.

Πώς μπορεί να ζήσει σήμερα ένας άνθρωπος αυτό το «μυστικό»;

Ένα εύλογο ερώτημα γεννιέται μέσα στην καρδιά κάθε πιστού που διαβάζει τα λόγια του Αγίου Πορφυρίου:

«Είναι όλα αυτά μόνο για τους Αγίους ή μπορούν να γίνουν πραγματικότητα και στη δική μου ζωή;»

Η απάντηση του ίδιου του Αγίου θα ήταν ξεκάθαρη.

Ο Χριστός δεν κάλεσε λίγους εκλεκτούς στην αγιότητα. Κάλεσε όλους.

Δεν κάλεσε μόνο μοναχούς.

Δεν κάλεσε μόνο ασκητές.

Δεν κάλεσε μόνο ανθρώπους με ιδιαίτερα χαρίσματα.

Κάλεσε τον πατέρα που αγωνίζεται να μεγαλώσει τα παιδιά του με πίστη, τη μητέρα που κουράζεται καθημερινά αλλά δεν χάνει την ελπίδα της, τον εργαζόμενο που παλεύει μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο πίεση και ανταγωνισμό, τον ηλικιωμένο που δοκιμάζεται από την ασθένεια, τον νέο που αναζητά νόημα μέσα στη σύγχυση της εποχής μας.

Η αγιότητα δεν είναι ένας διαφορετικός τρόπος ζωής.

Είναι ένας διαφορετικός τρόπος να ζεις την ίδια σου τη ζωή.

Ο Άγιος Πορφύριος δεν ζητά να εγκαταλείψουμε τον κόσμο. Ζητά να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο στεκόμαστε μέσα σε αυτόν.

Η εργασία μπορεί να γίνει προσευχή.

Η οικογένεια μπορεί να γίνει σχολείο αγάπης.

Η δοκιμασία μπορεί να γίνει ευκαιρία εμπιστοσύνης στον Θεό.

Η ασθένεια μπορεί να γίνει τόπος συνάντησης με τη Χάρη.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο πόνος παύει να υπάρχει. Σημαίνει ότι αποκτά νόημα όταν φωτίζεται από την παρουσία του Χριστού.

Η πνευματική ζωή δεν είναι αγώνας επίδοσης αλλά σχέση

Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που κάνουμε είναι ότι αντιμετωπίζουμε την πνευματική ζωή σαν έναν διαρκή διαγωνισμό.

• Συγκρίνουμε τον εαυτό μας με τους άλλους.
• Απογοητευόμαστε όταν πέφτουμε.
• Ενθουσιαζόμαστε όταν πιστεύουμε ότι προοδεύσαμε.
• Ζούμε διαρκώς ανάμεσα στην υπερηφάνεια και στην απογοήτευση.

Ο Άγιος Πορφύριος μάς προτείνει έναν εντελώς διαφορετικό δρόμο.

• Να σταματήσουμε να κοιτάζουμε συνεχώς τον εαυτό μας.
• Να στρέψουμε το βλέμμα μας στον Χριστό.
• Όταν κάποιος αγαπά πραγματικά έναν άνθρωπο, δεν περνά όλη την ημέρα εξετάζοντας αν τον αγαπά αρκετά.
• Ζει τη σχέση.
• Έτσι και η πνευματική ζωή.
• Δεν είναι μια συνεχής αυτοανάλυση.
• Είναι μια συνεχής στροφή προς τον Θεό.
• Όσο περισσότερο γεμίζει η καρδιά από την παρουσία Του, τόσο φυσικά απομακρύνονται τα πάθη.

Ο Άγιος χρησιμοποιούσε συχνά μια πολύ όμορφη εικόνα. Δεν έλεγε να πολεμάμε αδιάκοπα το σκοτάδι. Έλεγε να ανοίγουμε τα παράθυρα, ώστε να μπει το φως. Όταν γεμίσει ένα δωμάτιο με φως, το σκοτάδι δεν χρειάζεται να το διώξει κανείς· απλώς εξαφανίζεται.

Έτσι ενεργεί και η Χάρη του Θεού.

Δεν αλλάζει πρώτα τη συμπεριφορά και μετά την καρδιά.

Μεταμορφώνει πρώτα την καρδιά και από αυτή τη μεταμόρφωση αλλάζει ολόκληρη η ζωή.

Η ταπείνωση που ελκύει τον Θεό

Ο Άγιος Πορφύριος αναφέρει τρία «μικρά πραγματάκια» που ευχαριστούν τον Χριστό: την αγαθή προαίρεση, την ταπείνωση και την αγάπη.

Δεν είναι τυχαία αυτή η σειρά.

• Πρώτα χρειάζεται η προαίρεση, η ελεύθερη απόφαση να στραφούμε προς τον Θεό.
• Έπειτα έρχεται η ταπείνωση, η επίγνωση ότι μόνοι μας δεν μπορούμε να σωθούμε.
• Και τότε ανθίζει η αγάπη, όχι ως ανθρώπινο κατόρθωμα, αλλά ως δώρο του Αγίου Πνεύματος.
• Η ταπείνωση δεν είναι να υποτιμά κανείς τον εαυτό του.
• Είναι να πάψει να τοποθετεί τον εαυτό του στο κέντρο των πάντων.
• Ο ταπεινός άνθρωπος δεν ζει με το άγχος της επιβεβαίωσης.
• Δεν έχει ανάγκη να αποδείξει την αξία του.
• Δεν αισθάνεται ότι απειλείται από την επιτυχία των άλλων.
• Γνωρίζει ότι η ζωή του βρίσκεται στα χέρια του Θεού.
• Αυτή η ελευθερία γεννά βαθιά ειρήνη.

Και αυτή η ειρήνη είναι ένας από τους πρώτους καρπούς της Θείας Χάριτος.

Η αγάπη ως τρόπος υπάρξεως

Ο Άγιος Πορφύριος επέμενε ότι όλα πρέπει να γίνονται από αγάπη.

• Αυτό αλλάζει ριζικά την καθημερινότητά μας.
• Η προσευχή δεν γίνεται για να «κερδίσουμε» τον Θεό, αλλά επειδή επιθυμούμε να Του μιλήσουμε.
• Η νηστεία δεν γίνεται για να αισθανθούμε καλύτεροι από τους άλλους, αλλά για να ελευθερωθεί η καρδιά από ό,τι τη βαραίνει.
• Η ελεημοσύνη δεν γίνεται για να αυξήσουμε τις αρετές μας, αλλά γιατί αναγνωρίζουμε τον Χριστό στο πρόσωπο του αδελφού μας.
• Η συγχώρηση δεν είναι μια δύσκολη υποχρέωση.
• Είναι ο μόνος δρόμος για να παραμείνει η καρδιά ανοιχτή στη Χάρη.

Ακόμη και οι πιο μικρές πράξεις αποκτούν αιώνια σημασία όταν γίνονται από αγάπη.

• Ένα χαμόγελο.
• Μια συγγνώμη.
• Ένας καλός λόγος.
• Μια προσευχή για έναν άγνωστο.
• Μια στιγμή σιωπής αντί για θυμό.
• Ο Θεός βλέπει εκείνα που ο κόσμος θεωρεί ασήμαντα.

Και πολλές φορές μέσα από αυτά τα μικρά γεννιούνται τα μεγάλα θαύματα της ψυχής.

Γιατί η Χάρη δεν επιβάλλεται

Ένα από τα πιο όμορφα χαρακτηριστικά της αγάπης του Θεού είναι ότι ποτέ δεν παραβιάζει την ελευθερία μας.

Η Χάρη δεν εισβάλλει.

Δεν εξαναγκάζει.

Δεν πιέζει.

Στέκεται διακριτικά έξω από την πόρτα της καρδιάς και περιμένει.

Αυτό ακριβώς εννοεί ο Άγιος όταν λέει ότι «μόνος Του θα έλθει ο Χριστός».

Η παρουσία Του είναι πάντοτε δωρεά.

• Ο άνθρωπος μπορεί να προετοιμάσει το έδαφος.
• Μπορεί να καθαρίσει την καρδιά του με τη μετάνοια.
• Μπορεί να ανοίξει την ύπαρξή του με την προσευχή.
• Μπορεί να καλλιεργήσει την ταπείνωση.

Αλλά η επίσκεψη της Θείας Χάριτος παραμένει πάντοτε ένα ανεκτίμητο δώρο.

Αυτό μας προφυλάσσει από κάθε πνευματική υπερηφάνεια.

Κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι «κατέκτησε» τον Θεό.

Ο Θεός πάντοτε προσφέρεται.

Ποτέ δεν κατακτάται.

Το μεγαλύτερο θαύμα δεν είναι έξω μας αλλά μέσα μας…

Συχνά αναζητούμε τα θαύματα σε εντυπωσιακά γεγονότα.

Στις θεραπείες.

Στα ανεξήγητα σημεία.

Στις μεγάλες επεμβάσεις του Θεού στην ιστορία.

Όμως οι Άγιοι μάς θυμίζουν ότι το μεγαλύτερο θαύμα είναι άλλο.

• Είναι η μεταμόρφωση της ανθρώπινης καρδιάς.
• Όταν ένας εγωιστής άνθρωπος μαθαίνει να αγαπά.
• Όταν ένας θυμωμένος άνθρωπος αποκτά πραότητα.
• Όταν ένας απελπισμένος άνθρωπος γεμίζει ελπίδα.
• Όταν ένας άνθρωπος που ζούσε μόνο για τον εαυτό του αρχίζει να ζει για τον Χριστό.

Αυτό είναι το θαύμα που δεν τελειώνει ποτέ. Και αυτό το θαύμα γεννιέται μέσα στη σιωπηλή συνεργασία της ανθρώπινης ελευθερίας με τη Θεία Χάρη.

Επίλογος – Το μυστικό που αλλάζει τα πάντα

Ίσως τελικά όλη η διδασκαλία του Αγίου Πορφυρίου να μπορεί να συνοψιστεί σε μία μόνο πρόταση:

Μην προσπαθείς πρώτα να γίνεις καλύτερος άνθρωπος. Προσπάθησε να αγαπήσεις περισσότερο τον Χριστό.

• Όταν η αγάπη προς Εκείνον γίνει η βαθύτερη επιθυμία της καρδιάς, όλα τα άλλα θα αρχίσουν να βρίσκουν τη θέση τους.
• Η προσευχή θα πάψει να είναι καθήκον και θα γίνει συνάντηση.
• Η μετάνοια θα πάψει να είναι απελπισία και θα γίνει επιστροφή στην αγκαλιά του Πατέρα.
• Η άσκηση θα πάψει να είναι βάρος και θα γίνει ελευθερία.
• Οι θλίψεις δεν θα εξαφανιστούν, αλλά θα πάψουν να είναι αδιέξοδο, γιατί μέσα τους θα κατοικεί η ελπίδα.

Και τότε ο άνθρωπος θα ανακαλύψει ότι η μεγαλύτερη νίκη δεν είναι να κατορθώσει μεγάλα πνευματικά έργα, αλλά να αφήσει τον Χριστό να κατοικήσει μέσα του.

Αυτό είναι το μεγάλο μυστικό του Αγίου Πορφυρίου.

Η Θεία Χάρη δεν προσελκύεται από τις εξωτερικές επιδόσεις, ούτε αγοράζεται με τον ανθρώπινο κόπο. Επισκέπτεται μια καρδιά που, μέσα στην ταπείνωσή της, έμαθε να αγαπά. Και όταν η αγάπη αυτή γίνει ο τρόπος της ζωής μας, τότε κάθε ημέρα, ακόμη και η πιο απλή, ακόμη και η πιο δύσκολη, μπορεί να μεταμορφωθεί σε μια αδιάκοπη συνάντηση με τον Ζώντα Χριστό.